بهسوی فرمالیسم انتقادی۱
نگاهی به کار مهندسین مشاور حرکت سیال
پویان روحی
این یادداشت، به آثار مهندسین مشاور حرکت سیال – رضا دانشمیر و کاترین اسپریدنف – میپردازد و تلاش میکند این بحث را طرح کند که آثار این دو معمار، مصداق کنش حرفهای – پرکتیس۲– انتقادی هستند. بیشتر آثار مشاوران حرکت سیال، یک گونهشناسی عام۳ یا یک کلیشه جاافتاده معماری ایرانی را نقطه آغاز۴ فرایند طراحی خود قرار میدهند و با مجموعهای از عملیات طراحی۵، نسبت به آن موضع انتقادی میگیرند و به بازآفرینی آن میپردازند. این یادداشت مجموعه سینمایی ملت، مجموعه مسکونی صفائیه یزد، ساختمان گلفام و مسجد ولیعصر را بهعنوان نمونههای موردی در نظر میگیرد و با استفاده از خوانش فرمالیستی۶– مدل رایج خوانش آثار معماری – بر استراتژیهای طراحی بهکاررفته در آنها تأکید میکند و نشان میدهد که رضا دانشمیر و کاترین اسپریدنف، دو معمار «معاصر» هستند؛ معمارهایی که یکی از ویژگیهای کارهایشان، وجود ظرفیت انتقادی و دوریکردن از بار ایدئولوژیک است. درواقع کار آنها، همراه است با مبارزه با ایدئولوژی و تلاش برای برهمزدن اقتدار نهادها و ایدئولوژیهای تثبیتشده تاریخ معماری ایران.
